PMOS ya da Yakın Geçmişteki Adıyla PKOS Nedir? Belirtileri ve Tedavisi

Poliendokrin Metabolik Over Sendromu (PMOS)

Poliendokrin metabolik over sendromu (PMOS), eski adıyla polikistik over sendromu (PKOS/PCOS), üreme çağındaki kadınları ve kızları etkileyebilen; üreme sağlığı, hormonal, metabolik ve psikolojik boyutları bulunan çok sistemli bir durumdur. PMOS ismi, sorunun yalnızca yumurtalık kistleriyle ilgili olmadığını ve metabolik etkilerinin de önemli olduğunu daha doğru biçimde yansıtmaktadır.

PMOS, adet döngüsü değişikliklerine, yüzde ve vücutta kıllanma ile sivilce artışı gibi cilt değişikliklerine, yumurtlama sorunlarına ve doğurganlık güçlüklerine neden olabilir. PMOS’lu kadınlarda insülin direnci ve diğer metabolik sorunlar da görülebilmektedir.

PMOS’lu kadınlarda genellikle aşağıdaki üç durumdan en az ikisi bulunur:

• Yumurtlamanın olmaması, adet dönemlerinin düzensiz olması veya hiç adet görülmemesi
• Androjen hormonu seviyelerinin yükselmesi ya da aşırı vücut veya yüz kılı gibi yüksek androjen belirtileri,
• Ultrason görüntülemesinde polikistik over morfolojisinin saptanması veya yetişkinlerde uygun koşullarda anti-müllerian hormon (AMH) düzeyinin bu bulgunun yerine değerlendirilmesi. Buradaki yapılar gerçek kistler değil, gelişimin farklı aşamalarında bulunan yumurtalık folikülleridir.

PMOS, anovulatuvar (ovulasyonun gerçekleşmemesi) kısırlığın en yaygın nedenidir. Bu, her ay yumurtalıktan olgun bir yumurta salan süreç olan yumurtlamanın yokluğundan kaynaklandığı anlamına gelmektedir. Pek çok kadın hamile kalmakta sorun yaşayana kadar PMOS hastası olduğunu bilmemektedir.

PMOS, istenmeyen kıl büyümesi, ciltte koyu lekeler, sivilce, kilo alımı ve düzensiz kanama gibi başka sorunlara da neden olabilir.

PMOS’lu kadınlar aşağıdakiler açısından da yüksek risk altındadır:

• Obstrüktif uyku apnesi (uyku sırasında nefes almada duraklamalara neden olan bir bozukluk)
• İnsülin direnci
• Metabolik sendrom, kalp hastalığı ve tip 2 diyabet
• Obezite
• Kalp hastalığı ve yüksek tansiyon (kardiyovasküler hastalık)
• Duygudurum bozuklukları
• Endometriyal hiperplazi (rahim duvarının çok kalınlaştığı bir durum ve endometriyal kansere neden olmaktadır).

PMOS’un belirtileri nelerdir?

Poliendokrin metabolik over sendromunu (PMOS) değerlendirmede kullanılan üç temel özelliğe (yumurtlama bozukluğu, klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm ve polikistik over morfolojisi) ek olarak, bazıları birbiriyle ilişkili görünmeyen birçok belirti ve semptom bulunabilir:

• Menstrüel düzensizlikler
• Adet görememe (amenore)
• Sıklıkla düzensizleşen adet dönemleri (oligomenore)
• Uzayan adet süreleri
• Kanamanın olması ancak yumurtlamanın olmaması (anovülasyon)
• Kısırlık
• Yüzde, göğüste, göbekte veya uylukların üst kısmında aşırı kıllanma (hirsutizm)
• Olağan tedavilere iyi yanıt vermeyen şiddetli, geç başlangıçlı ve kalıcı akne
• Özellikle bel çevresinde kilo alma, kilo vermede zorluk veya obezite
• Yağlı cilt
• Kalınlaşmış, koyu, kadifemsi cilt lekeleri (Akantozis Nigrikans)

PMOS’a ne sebep olur?

Araştırmacılar ve sağlık hizmeti çalışanları, genetik ve çevresel faktörlerin poliendokrin metabolik over sendromunun gelişimine katkıda bulunduğunu biliyor ancak PMOS’a neyin sebep olduğunu tam olarak bilemiyorlar.

PMOS semptomlarının genetik yatkınlıkla bağlantılı olması sebebiyle, sendrom muhtemelen bir veya daha fazla gendeki değişiklik veya mutasyondan kaynaklanmaktadır. Hayvan modellerinde yapılan son araştırmalar, bazı durumlarda PMOS’un rahimde meydana gelen genetik veya kimyasal değişikliklerden kaynaklanabileceğini düşündürmektedir.

PMOS semptomlarına ne sebep olur?

PMOS semptomlarının çoğuna androjen adı verilen bazı hormonların normalden yüksek seviyeleri neden olur.

Yumurtalıklar, vücuttaki bazı işlevleri kontrol eden kimyasallar olan hormonları üretir. Yumurtalıkların ürettiği hormonlardan biri östrojendir; “kadınlık hormonu” olarak da adlandırılır çünkü kadınların vücutları erkeklerden daha fazla östrojen üretir. Yumurtalıklar ayrıca androjenler de üretir; bu hormonlara “erkeklik hormonları” da denir çünkü erkeklerin vücutları kadınların vücudundan daha fazla androjen üretir. Erkeklerin ve kadınların normal sağlık için her iki hormonun da belirli düzeylerine ihtiyaçları vardır.

PMOS’lu kadınlarda hormonlar dengesizdir. Bu kadınların androjen düzeyleri normalden yüksek, östrojen düzeyleri ise normalden düşük olabilir. Yüksek düzeyde androjen seviyeleri şunlara neden olabilir:

• Normalde yumurtlamayla sonuçlanan beyin sinyallerine müdahale ederek yumurtlamanın düzenli olarak gerçekleşmemesine,
• Yumurtaların büyüyüp olgunlaştığı, yumurtalıkların içindeki küçük, sıvı dolu keseler olan foliküllerin gelişiminin durmasına ve bunların büyümesine,
• Aşırı kıllanma ve sivilce dahil olmak üzere PMOS’un diğer semptomlarına neden olur.

PMOS’un diğer belirtileri vücudun bir diğer hormonu olan insülin ile ilgili problemlerden kaynaklanmaktadır. İnsülin, enerji olarak kullanılmak üzere şekerin (glikoz olarak da bilinir) kan dolaşımından hücrelere taşınmasına yardımcı olur. Hücreler insüline normal tepki vermediğinde kandaki şeker seviyesi yükselir. Ayrıca vücut, hücrelere glikoz almak için giderek daha fazla insülin ürettikçe insülin seviyesi de yükselir. Çok fazla insülin androjen üretimini artırır ve bu da PMOS semptomlarına neden olur. Yüksek insülin seviyeleri de iştahı artırabilir ve kilo alımına neden olabilir. Yüksek insülin seviyeleri aynı zamanda akantozis nigricans adı verilen ve ciltte koyu, kadifemsi lekelerin kalınlaşmasına neden olan bir cilt rahatsızlığıyla da bağlantılıdır.

Kimler PMOS riski altındadır?

Kadınlar aşağıdaki durumlarda PMOS açısından daha yüksek risk altındadır:

• PMOS’lu bir anneniz veya kız kardeşiniz varsa,
• Obeziteniz varsa.

Sağlık hizmeti çalışlanları PMOS’u nasıl teşhis eder?

Sağlık hizmeti çalışanları PMOS değerlendirmesinde üç temel özelliği araştırır: yumurtlama bozukluğu, klinik veya biyokimyasal hiperandrojenizm ve polikistik over morfolojisi. Erişkinlerde, benzer belirtilere yol açabilecek diğer durumlar dışlandıktan sonra bu üç özellikten en az ikisinin bulunması tanıyı destekler. Düzensiz adet döngüsü ile hiperandrojenizm birlikte mevcutsa, tanı için ultrason veya AMH testi her zaman gerekli olmayabilir.

Bu koşullardan bazıları şunlardır:

• Adrenal hiperplazi adı verilen adrenal bezler tarafından aşırı hormon üretimi,
• Tiroid bezinin fonksiyonuyla ilgili sorunlar,
• Hiperprolaktinemi adı verilen hipofiz bezi tarafından prolaktin hormonunun aşırı üretimi.

Diğer koşulları ekarte ettikten ve PMOS teşhisini koymadan önce sağlık uzmanınız aşağıdakileri yapabilir:

• Tam bir aile öyküsü alınması. Sağlık uzmanınız size adet döngünüz ve herhangi bir kısırlık geçmişiniz hakkında sorular soracaktır. Ayrıca PMOS’lu veya sizinki gibi semptomları olan bir anneniz veya kız kardeşiniz olup olmadığını da soracaktır, çünkü PMOS ailelerde görülme eğilimindedir.
• Tam bir fizik muayene yapılması. Sağlık uzmanınız fiziksel bir muayene yapacak ve ekstra kıllanma, sivilce ve yüksek androjen hormonu düzeylerinin diğer belirtilerini arayacaktır. Ayrıca kan basıncınızı ölçecek, belinizi ölçecek ve boyunuza ve kilonuza göre vücut yağınızın bir ölçüsü olan vücut kitle indeksinizi hesaplayacaktır.
• Kan örneklerinin alınması. Sağlık uzmanınız kanınızdaki androjen, kolesterol ve şeker düzeylerini kontrol edecektir.
• Pelvik muayene veya ultrason yapılması. Sağlık uzmanınız gerekli görürse yumurtalıkların görünümünü ve rahim iç tabakasının kalınlığını değerlendirmek için pelvik ultrason önerebilir. Düzensiz adet dönemlerinde rahim iç tabakası normalden daha kalın olabilir. Ultrason bulguları tek başına PMOS tanısı koydurmaz ve her hastada gerekli değildir.

PMOS’un tedavisi var mı?

Şu anda poliendokrin metabolik over sendromunun (PMOS) tedavisi yoktur ve kendi kendine geçmez.

PMOS’un tedavileri nelerdir?

Poliendokrin metabolik over sendromunun (PMOS) geniş bir semptom yelpazesi olduğundan, sağlık hizmeti çalışanları bu durum ve semptomlar için çeşitli tedaviler kullanabilir.

Sağlık hizmeti çalışanlarının önerdiği tedavi/tedaviler aşağıdakilere bağlı olacaktır:

• Belirtileriniz
• Diğer sağlık sorunlarınız
• Hamile kalmak isteyip istemediğiniz

PMOS semptomlarına yönelik yaygın tedavilerden bazıları hamileliği önleyebildiğinden veya hamilelik sırasında fetüse zarar verebileceğinden, tedavi seçeneklerini tartışırken doğurganlık hedeflerinizi sağlık uzmanınızla görüşmeniz önemlidir. Tedavi yöntemine karar vermeden önce tedavi seçeneklerinizi ve bunların hamilelik üzerindeki etkilerini tam olarak anladığınızdan emin olun.

PMOS’tan Kaynaklanan Kısırlık Tedavileri

Çoğu durumda, poliendokrin metabolik over sendromlu (PMOS) kadınlarda doğurganlık sorunları yumurtlamanın olmaması veya düzensiz olmasından kaynaklanır; ancak tek neden bu olmayabilir. PMOS ile ilişkili kısırlık tedavisine başlamadan önce diğer olası nedenler de değerlendirilir.

Kilo vermek gibi yaşam tarzı değişiklikleri, PMOS’lu kadınlarda gebe kalmayı kolaylaştıran vücut değişikliklerini tetikleyebilir. Sağlık uzmanınız, doğurganlığın geri gelip gelmediğini ve hamileliğin doğal olarak oluşup oluşmadığını görmek için herhangi bir ilaç denemeden önce kilo vermeyi ve diğer yaşam tarzı değişikliklerini denemenizi önerebilir. Araştırmalar, yaşam tarzı değişikliklerinin PMOS’lu kadınlar arasında yumurtlamayı düzeltmeye ve hamilelik oranlarını iyileştirmeye yardımcı olabileceğini göstermektedir. Araştırmalar, adet bozukluğu yaşayan PMOS’lu obez kadınlar arasında az miktarda kilo vermenin bile adet fonksiyonunu ve doğurganlığı iyileştirdiğini göstermektedir.

PMOS Belirtilerini Gidermeye Yönelik Tedaviler

Çoğu durumda, sağlık hizmeti çalışanlarının poliendokrin metabolik over sendromlu (PMOS) kadınlara önerdiği ilk adımlardan biri, kişiye uygun yaşam tarzı düzenlemeleridir.

Yaşam Tarzı Değişiklikleri

Çoğu durumda, sağlık hizmeti çalışanlarının PMOS’lu kadınlara önerdiği ilk eylem, daha düşük kalorili bir diyet uygulamak, kilo vermek ve daha fazla fiziksel aktivite yapmak gibi belirli yaşam tarzı değişiklikleridir.

Kilo vermek ve fiziksel olarak daha aktif olmak birçok PMOS semptomunu ve ilgili durumu en aza indirebilir. Yüzde 5’lik bir kilo kaybı bile PMOS’un birçok belirtisini iyileştirebilir.

• Kilo kaybı yumurtlamayı yeniden düzenleyebilir ve adet döngülerinizi daha normal hale getirebilir, bu da hamilelik şansınızı artırabilir.
• Kilo vermek diyabet riskini azaltır ve kolesterol seviyesini düşürür.
• Birçok kadın için kilo kaybı, aşırı kıllanma ve sivilce gibi semptomları azaltır.
• Fiziksel aktivite PMOS ile ilişkili depresyonu azaltabilir.

Oral Kontraseptifler

Doğum kontrol hapları olarak da adlandırılan hormonal kontraseptifler, hamile kalmak istemeyen PMOS’lu kadınların uzun süreli tedavisinde kullanılabilir ve aslında bu kadınlar için birincil tedavidirler. Oral kontraseptif haplar östrojen ve progestin hormonlarının bir kombinasyonunu içerir. PMOS’lu kadınlarda bu hormonlar:

• Adet dönemlerinin daha düzenli hale getirilmesinde,
• Yumurtalıkların ürettiği androjen seviyesini azaltarak androjen aktivitesinin azaltılmasında,
• Aknenin temizlenmesinde ve aşırı kıl büyümesinin azaltılmasında kullanılır.

Oral kontraseptifler belirli kanser türlerinin riskini azaltmaya yardımcı olabilir, ancak aynı zamanda diğer kanser türlerinin riskini de artırabilirler. PMOS’lu kadınlar için en iyi sonucu veren tek bir oral kontraseptif yoktur, ancak daha az androjenik olanlar PMOS semptomlarının tedavisinde daha etkilidir. Tüm ilaçlar gibi oral kontraseptiflerin de bazıları ciddi olan, belirli düzeyde yan etki risklerinin olduğu unutulmamalıdır.

İnsülin Duyarlılaştırıcı Ajanlar

Bu tür ilaçlar vücudun insüline daha duyarlı olmasını sağlar ve glikoz seviyelerini daha stabil tutar. PMOS’lu kadınlarda bu ilaçlar aşağıdakilere yardımcı olabilmektedir;

• Aknenin temizlenmesi ve kıl büyümesinin azaltılması
• Kilo kaybının sağlanması,
• Daha düşük kolesterol seviyeleri,
• Regl dönemlerinin daha düzenli hale getirilmesi,
• PMOS ile ilişkili kısırlığın azaltılması.

PMOS ile ilişkili bozukluklar veya durumlar var mı?

Poliendokrin metabolik over sendromlu (PMOS) kadınlar, bazıları ciddi olan diğer sağlık sorunları açısından daha yüksek risk altında olabilir.

Yararlanılan Kaynaklar: