Kireçlenme (Osteoartrit) Nedir?
Osteoartrit ya da halk dilindeki adıyla kireçlenme, yaşlılar ve yetişkinler arasında en sık görülen artrit şeklidir. Aynı zamanda yetişkinler arasında fiziksel engelliliğin de en yaygın nedenlerinden biridir.
Osteoartrit, eklemlerdeki kemiklerin uçlarını koruyan kıkırdak dokuların zamanla parçalanmasıyla ortaya çıkan dejeneratif bir eklem hastalığıdır. Bu değişiklikler genellikle yavaş yavaş gelişir ve yavaş yavaş kötüleşerek ağrıya, sertliğe ve şişmeye neden olur. Bazı durumlarda, bu hastalıkla yaşayan insanlar artık çalışamaz veya günlük işlerini yapamaz hale gelir.
Osteoartriti tersine çevirmenin bir yolu yoktur, ancak osteoartritin ağrı, şişlik, yangı gibi semptomları genellikle yaşam tarzı değişiklikleri ve ilaçlarla azaltılabilir.
Kimler Osteoartrit Riski Altındadır?
Herkeste osteoartrit görülebilir, ancak insanlar yaşlandıkça daha sık görülür. Kadınların özellikle 50 yaşından sonra osteoartrit geçirme olasılığı erkeklerden daha fazladır. Osteoartrit gelişme olasılığını artırabilecek diğer faktörler şunlardır:
· Aşırı kilo veya obezite
· Eklemde yaralanma veya ameliyat öyküsü
· Eklemin tekrarlayan hareketlerinden kaynaklanan aşırı kullanım
· Doğru şekilde oluşmayan eklemler
· Ailede osteoartrit öyküsü
Bu risk faktörlerinin her biri eklemlerdeki dokuların parçalanmasına ve osteoartrite yol açmasına neden olabilir. Kontrol edebileceğiniz risk faktörlerini değiştirerek osteoartrit gelişme olasılığınızı azaltabilirsiniz.
Osteoartrit Belirtileri
Osteoartrit semptomları sertlik ve hafif ağrıdan kalıcı, şiddetli eklem ağrısına kadar değişir. Yaygın belirtiler arasında şişlik ve hassasiyet, yataktan kalktıktan sonra sertlik ve çıtırtı hissi veya kemiğin kemiğe sürtünme sesi yer alır. Ancak osteoartriti olan herkes ağrı hissetmez.
Osteoartrit en sık elleri, bel bölgesini, boynu ve diz, kalça ve ayak gibi ağırlık taşıyan eklemleri etkiler. Bu eklemlerin herhangi birinde meydana gelen osteoartrit, fiziksel sakatlığa neden olabilir.
Eller: Ellerdeki osteoartrit ailelerde sık görülür. Ellerinde osteoartrit olan aile üyeleriniz varsa, sizin de buna yakalanma riskiniz ortalamanın üzerindedir. Kadınların ellerinde osteoartrit görülme olasılığı erkeklerden daha fazladır. Çoğu kadında menopozdan sonra gelişir. Osteoartrit elleri etkilediğinde, parmakların uç ve orta eklemlerinde (tırnaklara en yakın olanlarda) küçük, kemikli yumrular görünebilir. Parmaklar büyüyüp budaklı hale gelebilir, ağrıyabilir veya sertleşip uyuşabilir. Başparmak ekleminin tabanı da sıklıkla osteoartritten etkilenir.
Dizler: Dizler osteoartritten en sık etkilenen eklemler arasındadır. Diz osteoartritinin semptomları arasında yürümeyi, tırmanmayı ve sandalyelere ve küvetlere girip çıkmayı zorlaştıran sertlik, şişlik ve ağrı bulunur. Yürürken veya hareket ederken sürtünme veya sürtünme sesi duyabilirsiniz. Zamanla diz bükülmeye başlayabilir.
Kalçalar: Kalça eklemleri de osteoartritin yaygın bir bölgesidir. Diz osteoartritinde olduğu gibi kalça osteoartritinin semptomları eklemde ağrı ve sertliği içerir. Ancak bazen kasıkta, uyluğun iç kısmında, kalçada veya dizlerde ağrı hissedilir. Kalçanın osteoartriti hareket etme ve bükülme yeteneğini sınırlayabilir, giyinme ve ayakkabı giyme gibi günlük aktiviteleri zorlaştırabilir.
Omurga: Omurganın osteoartriti boyunda veya belde sertlik ve ağrı olarak ortaya çıkabilir. Bazı durumlarda, omurgada artrite bağlı değişiklikler, sinirlerin omurgadan çıktıkları yerde baskıya neden olabilir ve bu da kollarda ve bacaklarda güçsüzlük, karıncalanma veya uyuşukluk ile sonuçlanabilir. Ciddi vakalarda bu değişiklikler mesane ve bağırsak fonksiyonlarını bile etkileyebilir.
Osteoartritin bireyi nasıl etkilediğine bakılmaksızın, zamanla merdiven çıkmak, tuvalete gitmek, sandalyeye oturup kalkmak, kalem tutmak veya park yerinde yürümek gibi günlük aktiviteler zorlaşabilir. Ağrı ve osteoartritin diğer semptomları kişinin depresyona girmesine, kolayca yorulmasına veya uyku sorunu yaşamasına neden olabilir. Neyse ki semptomları yönetmeye yardımcı olacak tedaviler var.
Osteoartrit Nasıl Teşhis Edilir?
Osteoartrit tanısı koymak için çoğu sağlık hizmeti çalışanı bir dizi yöntem ve test kombinasyonunu kullanır. Doktorunuz şunları yapabilir:
· Belirtilerinizi ve tıbbi geçmişinizi sormak,
· Fizik muayene yapmak,
· Eklemlerinize bakmak için röntgen ve diğer görüntüleme testlerini kullanmak,
· Belirtilerinize neden olabilecek diğer sorunları dışlamak için laboratuvar testleri istemek.
Tanınızla ilgili sorularınız varsa doktorunuzla konuşun. Birinci basamak sağlayıcınız sizi artrit ve diğer ilgili durumlarda uzmanlaşmış bir doktor olan bir romatoloğa yönlendirebilir.
Osteoartrit Tedavisi ve Ağrı Yönetimi
Osteoartritin tedavisi yoktur, bu nedenle doktorlar ağrınızı hafifletecek, daha iyi hareket etmenize yardımcı olacak ve hastalığın kötüleşmesini önleyecek tedavilere odaklanır. Tedavi planları sıklıkla şunları içerir:
Egzersiz yapmak: Güvenli, çok yönlü bir egzersiz programı eklem ağrısını ve sertliğini azaltabilir ve esnekliği, kas gücünü ve dayanıklılığını artırabilir. Esneme ve denge egzersizlerinin yanı sıra yürüyüş, bisiklete binme, yüzme veya tai chi gibi düşük etkili aktiviteleri deneyebilirsiniz. Yeni bir egzersiz programına başlamadan önce daima doktorunuzla konuşun. Yavaşça başlamayı ve yeni bir aktivite seviyesine uyum sağlamak için zaman ayırmayı unutmayın.
Ağırlık kontrolü: Aşırı kilolu veya obeziteden muzdaripseniz, kilo vermek eklemlerdeki stresi azaltabilir; bu da ağrıyı azaltabilir, daha fazla yaralanmayı önleyebilir ve hareketliliği artırabilir.
İlaç tedavisi: Ağızdan alınan ağrı kesiciler ve artrit kremleri de dahil olmak üzere reçetesiz satılan ilaçlar faydalı olabilir. Doktorunuz ayrıca iltihabı ve ağrıyı azaltmak için size bir ilaç reçetesi verebilir veya doğrudan eklem içine bir ilaç enjekte edebilir.
Ameliyat: Diğer tedaviler yardımcı olmuyorsa ve eklem hasarı çok büyükse doktorunuz ameliyat önerebilir. Osteoartritin tedavisine yardımcı olan ameliyatlar arasında, etkilenen eklem üzerindeki baskıyı hafifletmek için küçük bir kemik parçasının alındığı osteotomi ve hasarlı eklemin bir kısmını veya tamamını çıkarıp yerine plastik, metal veya seramik yerleştiren eklem değiştirme ameliyatı yer alır.
Tamamlayıcı terapi: Bazı araştırmalar, masaj ve akupunktur gibi tamamlayıcı yaklaşımların osteoartrit ağrısının hafifletilmesine yardımcı olabileceğini göstermektedir. Diğer tedavileri kullanmadan önce, tedaviniz için en iyi seçenekler hakkında doktorunuzla konuşun.
Ağrıyı yönetmenize ve daha iyi bir yaşam kalitesine ulaşmanıza yardımcı olacak adımları atın:
· Ağrıyı azaltmak için sıcak ve soğuk tedavileri deneyin.
Güvenli bir şekilde hareket etmenize yardımcı olması için bir baston veya yürüteç kullanın. Doktorunuz veya terapistiniz, kavanoz açacakları gibi diğer günlük aktivitelere yardımcı olacak başka cihazlar önerebilir.
· Eklemlerdeki baskıyı azaltmak için duruşunuzu düzenleyin.
· Kısa süreli gezi yapın, yiyecek ve diğer satın alımlarınızı taşırken yükleri küçük tutun.
· Mümkün olduğunca belinizi bükmek gibi tekrarlayan aktivitelerden kaçının.
Yararlanılan Kaynaklar:
Osteoarthritis [Internet]. U.S. Department of Health and Human Services; [cited 2023 Oct 20]. Available from: https://www.nia.nih.gov/health/osteoarthritis
